Beleidsmakers en zorgorganisaties staan voor de uitdaging om de stijgende zorgvraag en zorgkosten én personeelstekorten het hoofd te bieden. Taakherschikking naar physician assistants (PA’s) en verpleegkundig specialisten in de algemene gezondheidszorg (VS’en-AGZ) wordt gezien als één van de oplossingen hiervoor.
Wat onderzocht is
Het artikel richt zich op de vraag hoe en waarom overheidsbeleid de besluitvorming over het aannemen en opleiden van PA’s en VS’en beïnvloedde. Daarbij is specifiek gekeken naar verschillen tussen sectoren en omstandigheden waarin beleid effect had (of juist niet).
De auteurs maakten gebruik van online enquêtes die werden ingevuld door uiteenlopende betrokkenen bij besluitvorming over het aannemen en opleiden van PA’s en VS’en-AGZ. Hierbij werden de resultaten van eerder onderzoek verder verfijnd en getoetst.
Hoe overheidsbeleid impact had
Het overheidsbeleid stimuleerde de inzet en het opleiden van PA’s en VS’en-AGZ door:
- het wegnemen van beperkingen in beroepsuitoefening (uitbreiding zelfstandige bevoegdheden, wettelijke erkenning beroepen);
- het faciliteren van kosteneffectieve opleiding en inzet (opleidingssubsidies, declaratiemogelijkheden);
- het bieden van sectorale kennis over inzet, opleiding en zorguitkomsten (financiering van onderzoek en een sectoraal kenniscentrum);
- het maken van sectorale afspraken (over praktijkopleidingsplaatsen).
Beleid had effect omdat:
- het bijdroeg aan de bekendheid met en het vertrouwen in PA’s en VS’en-AGZ;
- het de motivatie om deze professionals in te zetten vergrootte;
- het de ervaren barrières verlaagde of wegnam.
Verschillen per sector
Interessant is dat beleid niet in alle sectoren evenveel effect had.
In de huisartsenzorg speelden bijvoorbeeld financiële en organisatorische barrières een belangrijke rol. Veelal hingen deze samen met de relatief kleine praktijkomvang. Beperkte middelen maakten het lastiger om PA’s en VS’en-AGZ in dienst te nemen en op te leiden. Ook hadden zorgen van artsen meer impact dan in andere sectoren, omdat huisartsen degenen zijn die veelal het besluit namen over aannemen en opleiden. Ook was de bekendheid met en het vertrouwen in PA’s en VS’en-AGZ relatief laag.
Dit gold ook voor de langdurige zorg, waar de lagere bekendheid minder impact had doordat er minder barrières ervaren werden. Ook het tekort aan artsen versterkte de motivatie om PA’s en VS’en-AGZ in te zetten.
In absolute aantallen was de inzet van PA’s en VS’en-AGZ het hoogst in de medisch-specialistische zorg, waar de bekendheid met en het vertrouwen in PA’s en VS’en-AGZ hoog was, de wens tot verbetering van de zorg met de inzet van PA’s en VS’en-AGZ een drijvende kracht vormde, en het aantal ervaren barrières om deze professionals aan te nemen en in te zetten beperkt was.
Kortom: organisatorische en sectorale omstandigheden hadden een grote invloed op de uitkomsten. Belangrijke omstandigheden waren:
- flankerend beleid
- steun van stakeholders
- arbeidsmarktcapaciteit
- zorgvraag
- organisatorische middelen en doelstellingen
- het type besluitvormer (arts of manager/directeur).
Bekendheid met de beroepen stimuleerde de inzet.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor beleidsmakers, PA’s, VS’en-AGZ en andere stakeholders biedt dit onderzoek concrete aanknopingspunten:
- Sectorgerichte aanpak: beleidsmakers kunnen de impact van beleid vergroten door bij het ontwerpen van nieuw beleid rekening te houden met sectorale verschillen; wat in een ziekenhuis wél werkt, kan anders uitpakken in een huisartsenpraktijk.
- Langetermijnbeleid is nodig: onzekerheid over toereikende en toekomstige subsidies en declaratiemogelijkheden, remt het aannemen en opleiden van PA’s en VS’en-AGZ.
- Rol van stakeholders en zorgorganisaties: bekendheid met en vertrouwen in de beroepen is een cruciale factor voor hun inzet. Dit betekent dat het vergroten van de bekendheid en zichtbaarheid van PA’s en VS’en-AGZ een belangrijke rol speelt.
Daarnaast worden in het artikel verdere verkenning van uitbreiding van zelfstandige bevoegdheden en declaratiemogelijkheden genoemd als aanbevelingen voor toekomstig beleid.
Kortom: dit onderzoek helpt ons beter te begrijpen hoe beleid doorwerkt in de praktijk, welke factoren een rol spelen bij de inzet van PA’s en VS’en-AGZ, en waarom maatwerk per sector en een lange termijn visie cruciaal zijn voor beleid dat echt effect heeft op de arbeidsmarkt van PA’s en VS’en-AGZ.
Het hele artikel is openbaar beschikbaar via: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jan.70433
Auteurs: Ellen J. C. M. Dankers-de Mari, Anneke J. A. H. van Vught, Patrick P. T. Jeurissen, Ronald Batenburg
Contact: Ellen.Dankers-deMari@radboudumc.nl
Afbeelding: Verfijnde en geverifieerde Intervention-Context-Actor-Mechanism-Outcome configuratie